تغذیه کودک؛ راهنمای کامل برنامه غذایی و تغذیه سالم کودکان
راهنمای کامل تغذیه کودک؛ از شروع غذای کمکی تا برنامه غذایی، میان‌وعده، بدغذایی و غذاهای مناسب برای رشد سالم کودکان.
تغذیه کودک؛ راهنمای کامل تغذیه سالم از ۶ ماهگی تا ۵ سالگی
تغذیه کودک فقط به این معنی نیست که کودک چقدر غذا می‌خورد. نوع مواد غذایی، تنوع وعده‌ها، زمان غذا خوردن و حتی رفتاری که والدین هنگام غذا دادن دارند، همگی در شکل‌گیری عادت‌های غذایی کودک اهمیت دارند.
یکی از دغدغه‌های رایج والدین این است که بدانند کودک در هر سن چه غذایی نیاز دارد، چند وعده باید بخورد، چگونه با بدغذایی او برخورد کنند و چه مواد غذایی برای رشد سالم مناسب‌تر هستند.
در این راهنمای یامی پلی، اصول مهم تغذیه کودک از شروع غذای کمکی تا سال‌های ابتدایی کودکی را به زبان ساده بررسی می‌کنیم.
چرا تغذیه کودک اهمیت دارد؟
سال‌های ابتدایی زندگی دوره مهمی برای رشد جسمی و شکل‌گیری عادت‌های غذایی است. CDC تأکید می‌کند که تغذیه مناسب در سال‌های ابتدایی زندگی برای رشد و تکامل سالم کودک اهمیت دارد.
هدف از تغذیه سالم این نیست که کودک را مجبور کنیم مقدار زیادی غذا بخورد؛ بلکه باید به او فرصت دهیم انواع مواد غذایی مغذی را بشناسد و به مرور رابطه سالمی با غذا پیدا کند.
تنوع غذایی نیز اهمیت زیادی دارد. سبزیجات، میوه‌ها، منابع پروتئینی، غلات، چربی‌های مناسب و لبنیات متناسب با سن می‌توانند بخشی از یک الگوی غذایی متنوع برای کودک باشند.
تغذیه کودک از چه زمانی تغییر می‌کند؟
در ماه‌های ابتدایی زندگی، شیر مادر یا شیر خشک منبع اصلی تغذیه نوزاد است. حدود ۶ ماهگی، نیاز کودک به انرژی و برخی مواد مغذی افزایش پیدا می‌کند و در کنار شیر، غذای کمکی به تدریج وارد برنامه غذایی می‌شود. سازمان جهانی بهداشت شروع غذای کمکی را حدود ۶ ماهگی توصیه می‌کند.
شروع غذا به معنی قطع شیر نیست. در این مرحله غذاها به تدریج به برنامه کودک اضافه می‌شوند و با رشد کودک، مقدار، تنوع و بافت آن‌ها تغییر می‌کند.
تغذیه کودک ۶ تا ۸ ماهه
در ابتدای شروع غذای کمکی، هدف اصلی آشنا شدن کودک با تجربه غذا خوردن است.
غذا می‌تواند ابتدا با بافت نرم، له‌شده یا نیمه‌جامد ارائه شود و سپس متناسب با توانایی کودک تغییر کند. WHO اعلام می‌کند که کودکان از حدود ۶ ماهگی می‌توانند غذاهای پوره‌شده، له‌شده و نیمه‌جامد را دریافت کنند و با افزایش سن، بافت غذا باید به تدریج متنوع‌تر شود.
غذاهایی مانند غلات مناسب کودک، تخم‌مرغ متناسب با سن و شرایط کودک، گوشت کاملاً پخته و نرم، حبوبات، سبزیجات و میوه‌ها می‌توانند به تدریج وارد برنامه غذایی شوند.
در این سن قرار نیست کودک یک بشقاب کامل غذا بخورد. آشنایی با طعم‌ها و بافت‌های مختلف یکی از اهداف اصلی این دوره است.
تغذیه کودک ۹ تا ۱۲ ماهه
با افزایش مهارت‌های حرکتی و جویدن، کودک می‌تواند به تدریج غذاهایی با بافت بیشتر را تجربه کند.
هو (WHO) می‌گوید بیشتر نوزادان تا حدود ۸ ماهگی می‌توانند برخی غذاهای انگشتی مناسب سن را نیز مصرف کنند. البته شکل و اندازه غذا باید همیشه طوری انتخاب شود که خطر خفگی را کاهش دهد.
در این دوره می‌توان تنوع غذایی را بیشتر کرد و کودک را با ترکیب‌های مختلف سبزیجات، میوه، غلات، گوشت، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و حبوبات آشنا کرد.
تغذیه کودک بعد از یک سالگی
بعد از یک سالگی، کودک به تدریج بیشتر وارد الگوی غذایی خانواده می‌شود. البته غذای خانواده باید متناسب با سن کودک، با نمک و قند محدود و با بافت ایمن ارائه شود.
یکی از نکات مهم این دوره، داشتن زمان‌های مشخص برای غذا و میان‌وعده است.
CDC توصیه می‌کند برای بسیاری از کودکان خردسال، غذا یا میان‌وعده تقریباً هر دو تا سه ساعت ارائه شود؛ الگویی که معمولاً به حدود سه وعده اصلی و دو تا سه میان‌وعده در روز می‌رسد.
این برنامه به این معنا نیست که کودک باید تمام وعده‌ها را کامل بخورد. اشتهای کودکان می‌تواند از یک روز به روز دیگر تغییر کند.
تغذیه کودک ۲ ساله
دو سالگی معمولاً دوره‌ای است که استقلال کودک بیشتر می‌شود. ممکن است بخواهد خودش قاشق را در دست بگیرد، بعضی غذاها را رد کند یا فقط چند غذای خاص را انتخاب کند.
در این سن بهتر است غذاهایی از گروه‌های مختلف در اختیار کودک قرار گیرد؛ برای مثال تخم‌مرغ، مرغ، گوشت، ماهی، حبوبات، میوه‌ها، سبزیجات، نان و غلات و لبنیات مناسب.
آکادمی اطفال آمریکا در نمونه برنامه غذایی کودک دو ساله نیز بر استفاده از ترکیبی از لبنیات، غلات، میوه، سبزیجات و منابع پروتئینی تأکید می‌کند.
کودک در طول روز چه چیزهایی بخورد؟
به جای اینکه دنبال یک «غذای کامل و جادویی» باشیم، بهتر است به تنوع غذایی در طول روز و هفته توجه کنیم.
یک روز ممکن است صبحانه کودک شامل تخم‌مرغ، نان و میوه باشد؛ برای ناهار برنج، مرغ و سبزیجات بخورد؛ عصر ماست و میوه داشته باشد و شام یک غذای سبک خانوادگی دریافت کند.
روز دیگر این ترکیب می‌تواند کاملاً متفاوت باشد.
مهم این است که کودک در طول زمان فرصت تجربه گروه‌های غذایی مختلف را داشته باشد.
بهترین مواد غذایی برای تغذیه کودک
در یک برنامه غذایی متنوع بهتر است از گروه‌های مختلف استفاده شود:
میوه‌ها و سبزیجات متنوع، تخم‌مرغ، گوشت، مرغ، ماهی، حبوبات، نان و غلات، لبنیات متناسب با سن و منابع چربی مناسب می‌توانند در برنامه غذایی کودک جای داشته باشند. CDC نیز توصیه می‌کند کودکان با انواع میوه، سبزیجات، پروتئین، لبنیات بدون قند افزوده، غلات کامل و منابع چربی مناسب آشنا شوند.
تنوع معمولاً مهم‌تر از این است که کودک هر روز یک ماده غذایی مشخص را مصرف کند.
تغذیه کودک و رشد قد و وزن
تغذیه مناسب یکی از عواملی است که به رشد طبیعی کودک کمک می‌کند، اما نباید انتظار داشته باشیم یک غذای مشخص به تنهایی باعث افزایش قد یا وزن شود.
برای حمایت از رشد، بهتر است کودک انرژی و مواد مغذی مورد نیاز خود را از یک رژیم غذایی متنوع دریافت کند.
اگر درباره قد یا وزن کودک نگرانی وجود دارد، بررسی روند رشد در طول زمان اهمیت بیشتری از مقایسه کودک با خواهر، برادر یا هم‌سن‌وسال‌های او دارد.
اگر کودک کم غذا می‌خورد چه کنیم؟
یکی از اشتباهات رایج این است که مقدار غذای کودک را با انتظار بزرگسالان مقایسه کنیم.
معده و نیازهای غذایی کودک با بزرگسال متفاوت است و اشتهای او نیز ممکن است در روزهای مختلف تغییر کند.
اگر کودک یک وعده غذای کمی خورد، لازم نیست فوراً نگران شوید یا او را مجبور کنید چند قاشق دیگر بخورد.
بهتر است وعده بعدی در زمان مشخص ارائه شود و کودک دوباره فرصت غذا خوردن داشته باشد.
با کودک بدغذا چگونه رفتار کنیم؟
بدغذایی و انتخاب‌گری غذایی در سال‌های ابتدایی کودکی بسیار رایج است.
بهتر است غذاهای جدید بدون فشار و در مقدار کم کنار غذاهایی که کودک قبلاً می‌شناسد ارائه شوند. آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند زمان وعده‌ها منظم باشد، حداقل یک غذای آشنا در وعده وجود داشته باشد و کودک اجازه داشته باشد از میان غذاهای ارائه‌شده درباره مقدار خوردن تصمیم بگیرد.
اگر کودک امروز هویج نخورد، به این معنا نیست که برای همیشه هویج را دوست ندارد. می‌توان در زمان دیگری و با شکل متفاوت دوباره آن را ارائه کرد.
کودک را مجبور به تمام کردن غذا نکنید
یکی از اصول مهم در تغذیه کودک، توجه به نشانه‌های گرسنگی و سیری است.
وظیفه والد این است که غذای مناسب، زمان مناسب و محیط مناسب را فراهم کند. کودک نیز باید بتواند درباره اینکه از غذای ارائه‌شده چقدر بخورد تصمیم بگیرد.
اجبار، تهدید یا جایزه دادن دائمی برای خوردن غذا می‌تواند زمان غذا خوردن را به تجربه‌ای پراسترس تبدیل کند.
تلویزیون و موبایل هنگام غذا خوردن
بهتر است غذا خوردن تا جای ممکن در محیطی آرام و بدون حواس‌پرتی انجام شود.
آکادمی اطفال آمریکا در توصیه‌های مربوط به کودکان انتخاب‌گر نیز پیشنهاد می‌کند غذا در محیطی بدون دستگاه‌ها و حواس‌پرتی‌های دیجیتال خورده شود.
هدف این است که کودک بتواند غذا، طعم آن و احساس گرسنگی و سیری خود را تجربه کند.
میان‌وعده کودک چه باشد؟
میان‌وعده بخشی از برنامه غذایی کودک است، نه صرفاً خوراکی برای سرگرم کردن او.
میوه، ماست ساده، نان و پنیر، تخم‌مرغ یا ترکیب‌هایی متناسب با سن کودک می‌توانند گزینه‌هایی برای میان‌وعده باشند.
خوراکی خوردن مداوم در تمام ساعات روز ممکن است باعث شود کودک هنگام وعده اصلی گرسنه نباشد؛ به همین دلیل برنامه منظم وعده و میان‌وعده اهمیت دارد.
نوشیدنی مناسب کودک چیست؟
آب باید یکی از نوشیدنی‌های اصلی کودک باشد و مصرف نوشیدنی‌های شیرین بهتر است محدود شود.
برای کودکان خردسال، نوشابه، نوشیدنی‌های ورزشی و سایر نوشیدنی‌های شیرین انتخاب مناسبی برای مصرف روزمره نیستند. آکادمی اطفال آمریکا نیز آب و شیر متناسب با سن را نسبت به نوشیدنی‌های شیرین ترجیح می‌دهد.
برای کودکان زیر ۱۲ ماه نیز آبمیوه توصیه نمی‌شود و بعد از این سن هم مصرف میوه کامل معمولاً انتخاب بهتری است.
چه غذاهایی را باید محدود کنیم؟
میزان مصرف شیرینی‌ها، نوشیدنی‌های شیرین، خوراکی‌های بسیار شور و محصولات فوق‌فرآوری‌شده بهتر است محدود باشد.
برای کودکان زیر دو سال، نوشیدنی‌های کافئین‌دار نیز توصیه نمی‌شوند.
همچنین در سال اول زندگی عسل نباید به کودک داده شود و در تمام سنین پایین باید به شکل و اندازه مواد غذایی از نظر خطر خفگی توجه کرد.
آیا مکمل برای رشد کودک لازم است؟
همه کودکان به یک مکمل یکسان نیاز ندارند.
سن، رژیم غذایی، وضعیت رشد و شرایط پزشکی کودک در این تصمیم مؤثر است. بنابراین بهتر است مکمل‌های آهن، ویتامین D یا مکمل‌هایی که با عنوان افزایش اشتها یا افزایش قد فروخته می‌شوند، بدون توصیه پزشک به کودک داده نشوند.
اگر والدین درباره دریافت مواد مغذی یا رشد کودک نگرانی دارند، پزشک کودک می‌تواند بر اساس شرایط او تصمیم مناسب‌تری بگیرد.
چه زمانی باید درباره تغذیه کودک با پزشک صحبت کنیم؟
کم غذا خوردن در یک یا چند وعده به تنهایی معمولاً برای نتیجه‌گیری کافی نیست. اما اگر کودک کاهش وزن دارد، روند رشدش تغییر واضحی کرده، در جویدن یا بلع مشکل دارد، گروه‌های غذایی زیادی را برای مدت طولانی حذف کرده یا هنگام غذا خوردن مرتب دچار درد و ناراحتی می‌شود، بهتر است موضوع توسط پزشک بررسی شود.
سوالات متداول درباره تغذیه کودک
برنامه غذایی کودک باید چند وعده داشته باشد؟
برای بسیاری از کودکان خردسال، حدود سه وعده اصلی و دو تا سه میان‌وعده در روز می‌تواند الگوی مناسبی باشد، هرچند نیاز و اشتهای کودکان با یکدیگر متفاوت است.
اگر کودک غذا نخورد چه کنیم؟
او را مجبور نکنید. وعده را در محیط آرام ارائه کنید و در وعده بعدی دوباره غذای مناسب در اختیارش قرار دهید.
برای رشد کودک چه غذایی مناسب است؟
به جای تمرکز روی یک ماده غذایی، بهتر است رژیم کودک شامل ترکیبی از پروتئین، سبزیجات، میوه‌ها، غلات، لبنیات متناسب با سن و منابع چربی مناسب باشد.
آیا کودک باید هر چیزی که در بشقاب است تمام کند؟
خیر. بهتر است والدین به نشانه‌های گرسنگی و سیری کودک احترام بگذارند و غذا خوردن را به اجبار تبدیل نکنند.
چرا کودک بعضی روزها بیشتر و بعضی روزها کمتر غذا می‌خورد؟
اشتهای کودک می‌تواند با فعالیت، رشد، خواب و شرایط روزانه تغییر کند. بهتر است به جای تمرکز روی یک وعده، الگوی کلی تغذیه و روند رشد کودک بررسی شود.
جمع‌بندی
تغذیه کودک مجموعه‌ای از انتخاب‌های کوچک و روزانه است. داشتن وعده‌های منظم، ارائه غذاهای متنوع، کاهش فشار هنگام غذا خوردن و توجه به نشانه‌های گرسنگی و سیری می‌تواند به شکل‌گیری عادت‌های غذایی سالم کمک کند.
قرار نیست کودک همیشه بشقابش را کامل کند یا تمام غذاها را از اولین بار دوست داشته باشد.
هدف اصلی این است که کودک در یک محیط آرام، فرصت شناخت غذاهای مختلف و ساخت رابطه‌ای سالم با غذا را داشته باشد.
لطفا وارد شوید تا نظر دهید
افزودن نظر
دیدگاه